واژهنامهٴ بسيار مفصلي بهنام لئي پِئيِن توسط سسو ـ ما كوانگ (يازدهم ـ 2) مورخ تأليف شد، كهشامل بيش از 31000 واژه است.1 اين حاكي از ميزان آثار لغوي است كه تا آن هنگام به دست چينيان انجام گرفته بود. عجيب نيست كه آنان كنجكاويهاي زبانشناسي خود را در جهات ديگري نيز توسعه دادند. تائيتئونگ (سيزدهم ـ 2)، كوشيد تا حروفِ چيني را بهصورت كليتر (از شكل ريشهاي آن) تنظيم كند، يعني براساس ريشهٴ تصويرشان، و چوپوـ چئي رسالههايي نوشت كه در آنها از ريشهشناسي حروف بهصورتي كه در
شو وِن آمده و از قواعد املايي آنها بحث كرد. وو ـ چئيو يِن قديمترين رساله را در همهٴ زبانها راجع به مُهرشناسي نوشت.
جنبهٴ ديگر زبانشناسي چين در سدههاي ميانه رسالههايي مربوط به علم كتيبهشناسي است، در زماني كه هيچ ملت ديگري به مسايل مربوط به آن توجهي نداشت يا به عبارت دقيقتر، هيچ ملت ديگري چنين مسايلي را نميشناخت. قديمترين رسالهٴ كتيبه شناسي را او ـ يانگ شيو (يازدهم ـ 2) تأليف كرد؛ يك قرن بعد هونگ كوا (دوازدهم ـ 2) مجموعهٴ بزرگي از كتيبههاي سلسله هان را منتشر ساخت. پيش از كشف "استخوانهاي مقدس" (در سال 1899)،2 مسئلهٴ اصلي كتيبهشناسي چين كتيبههاي موسوم به "طبلهاي سنگي" بود، كه داراي نوشتههاي مفصل است و گمان ميرفت از زمان سلسله چو (حدود 1027 ـ 256 پم) باشد. درحدود سدهٴ دوازدهم چنگ چئيائو (دوازدهم ـ 2)كتيبهشناس، جرئت كرد بگويد "طبلهاي سنگي" مربوط به پيش از سلسلهٴ چو است! اين مسايل قابلبحث را فضلاي چيني مطرح ساختهاند. من بارها بهعلايقي كه فرمانروايان مغول، بهويژه قوبيلاي
1. كئانگ ـ شي تزو تييِن حاوي حدود 40000 واژه است.
2. نمونههايي از كتابت بسيار قديم بر روي قطعات استخوان. آثار چيني و ژاپني فراواني با تصويرهاي لازم به آنها اختصاص يافته است. خوانندهٴ غربي ميتواند نك
Tchang Fong: Recherches sur les os du Ho-nan et quelques caracteres de l'ecrienne (84 p,. lithographed, Paris 1925). W. Percival Yetts: The Shang-Yin dynasty and the An-yang finds (Journal of the Royal Asiatic Society, July 1933, 657-85, 4 pl.). James M. Menzies: Old bones of the Shang dynasty (Bull. Rotary Club of Tsinan, Shantung 1933). Harry E. Gibson: Animals and agriculture in the Shang pictographs, in Arthur de Carle Sowerby: Nature in Chinese art (p. 169-89, passim, New York 1940; Isis 34, 68) .
در مورد طبلهاي سنگي داراي كتيبههايي از دوران اوليهٴ سلسلهٴ چو (حدود
1027 ـ 256 پم)، نك (Couling (p. 149, 1917
نخستين كساني كه اهميت كتيبههاي استخوانهاي مقدس را دريافتند و در سال 1899 به بررسي آنها پرداختند، ليو ئه (1857 ـ 1909) و وانگئيـ جونگ (1845 ـ 1900) بودند. نك. (Hummel
(p. 517, 827, 1943-44.
استخوانهاي مقدس را اغلب استخوانهاي يين مينامند و آن نامي است كه پس از انتقال پايتخت سلسلهٴ شانگ به يين در ايالت هونان، به آن سلسله داده شد (حدود 1523 ـ حدود 1027 پم). بعدها، بار ديگر در سدهٴ دوازدهم يا يازدهم پم پايتخت به آن ـ يانگ در هونان برده شد، كه مقدار زيادي لاكِ لاكپشت و استخوانهاي نوشتهشده و آثار باستاني ديگر در آنجا بهدست آمده است.